Kunstmatige intelligentie is overal onderwerp van gesprek – ook in het onderwijs. Studenten gebruiken AI al volop voor verslagen, presentaties en scripties, terwijl docenten nog zoeken naar hun rol in deze nieuwe werkelijkheid. Welke kansen biedt AI voor het betononderwijs? En hoe zorgen we dat studenten zelf blijven nadenken? Hoogleraar Max Hendriks (TU Delft) geeft antwoord.

AI is niet langer iets van de toekomst. Ook aan de TU Delft worden de mogelijkheden onderzocht van kunstmatige intelligentie voor onderwijs en onderzoek.

‘Het is echt een hot topic’, zegt Max Hendriks. ‘In de wandelgangen wordt er veel over gesproken, en we hebben er binnen onze afdeling ook al een hele dag aan besteed, met trainingen en uitleg. Maar er is geen eenduidige lijn – de discussie gaat nog alle kanten op.’

Hoe leeft AI momenteel binnen de TU Delft?
‘Je ziet eigenlijk twee stromingen. Aan de ene kant zijn er mensen die zeggen: dit gebeurt al, dus we moeten erin mee. Aan de andere kant zijn er docenten die liever zouden zien dat studenten het helemaal niet gebruiken.
Maar die discussie is eigenlijk al ingehaald door de werkelijkheid. Studenten gebruiken AI nu al voor presentaties, verslagen en scripties. De vraag is niet meer óf het gebruikt wordt, maar hoe je daar als docent mee omgaat.’

Wat merk je daarvan in de praktijk?
‘Ik geef een vak over CO2-neutrale constructies waarbij studenten een opinieartikel schrijven. Daarbij mogen ze AI gebruiken, mits ze dat aangeven.

Wat je dan ziet, is dat teksten er op het eerste gezicht prachtig uitzien. De taal is vloeiend, de structuur klopt. Maar als je nauwkeuriger leest, ontdek je soms ook fouten in redeneringen of verbanden die niet kloppen. Vaak mist ook de scherpte – essentieel voor een opinieartikel.’

Hoe controleer je dan of studenten de stof echt begrijpen?
‘Een mondelinge overhoring blijft een krachtig instrument. Dan merk je snel genoeg of iemand de materie echt beheerst of alleen een mooi verhaal heeft ingeleverd.
Daarnaast moeten we ons afvragen hoe we beoordelen. Vroeger kregen studenten bijvoorbeeld punten voor taal, structuur en opbouw. Maar als AI dat steeds beter kan, moet je nadenken hoeveel gewicht je daar nog aan wilt geven.’

Aan welke kant van de discussie sta jij zelf?
‘Ik behoor tot de groep die zegt: je moet erin mee. Maar het vraagt om een andere houding van docenten. Natuurlijk draaide goed onderwijs altijd al om kritisch denken, maar dat wordt nu nog belangrijker. Je moet studenten helpen om goede vragen te stellen en goede afwegingen te maken.

‘In Noorwegen hebben ze nu besloten AI uit het basisonderwijs te weren en pas op het middelbaar onderwijs te introduceren, maar alleen als docenten er dan zelf ook bekwaam in zijn. Dat laatste laat zien hoe belangrijk de rol van de docent is in deze discussie.’

Zie je ook kansen voor AI in het onderwijs?
‘Zeker. Ik ben erg gecharmeerd van de ideeën van Daniel Kahneman. Hij onderscheidt twee manieren van leren: een snelle manier en een langzame manier. Het echte leren gebeurt vooral in die langzame modus: nadenken, zweten en fouten maken.
Juist daar zie ik een mooie rol voor AI, als een tutor die kritische vragen stelt. Heb je hieraan gedacht? Waarom kies je deze aanpak? Zou dit ook anders kunnen? Eigenlijk zoals een studentassistent over je schouder meekijkt en soms een hint geeft.’

Wat kan AI betekenen voor de betonsector?
‘De betonsector bestaat grofweg uit drie werelden: uitvoerders, constructeurs en materiaalspecialisten. Die spreken niet altijd dezelfde taal.
AI zou kunnen helpen als een soort moderator tussen die disciplines. Een hulpmiddel dat informatie beter verbindt en gesprekken makkelijker maakt.’

En specifiek voor constructeurs?
‘Bij het conceptuele ontwerp kan AI alternatieven aandragen en kritische vragen stellen. Heb je ook aan deze oplossing gedacht?
Daarnaast zie ik AI als extra controleur bij berekeningen en uitwerkingen. Het kan helpen fouten te signaleren voordat ze problemen veroorzaken. Daar ligt een enorme kans.’

AI vraagt veel energie. Maak je je zorgen over de duurzaamheid?
‘Ja, zeker. Het energieverbruik van datacenters en de benodigde infrastructuur zijn enorm. Daarnaast spelen ook vraagstukken rond watergebruik en koeling.
Ik zie absoluut de kansen van AI, maar het milieuaspect blijft een groot aandachtspunt.’

Hoe lossen we dat op?
‘Uiteindelijk denk ik dat we milieukosten eerlijker moeten beprijzen. Dat geldt voor veel sectoren en dus ook voor AI.
In de betonsector hebben we met het Betonakkoord afspraken gemaakt om de milieubelasting stap voor stap terug te dringen. Dat doen we in Nederland. Voor AI ligt dat ingewikkelder omdat het een internationale industrie is, maar ook daar zullen we de echte milieukosten moeten laten meetellen.’

Tot slot: wat is volgens jou nu de belangrijkste stap voor het onderwijs?
‘Dat docenten zich blijven ontwikkelen. We zitten nog in een voorstadium. Er zijn veel vragen en nog weinig antwoorden.

Maar een ding is duidelijk: AI gaat niet meer weg. De uitdaging is om het zo in te zetten dat studenten beter leren denken. Volgens Daniel Kahneman: langzaam én intensief. Als dat lukt, kan AI een enorme meerwaarde hebben voor het onderwijs én voor de betonsector.’